Skąd się biorą dzieci do adopcji?

Pewnie niejedna rodzina rozpoczynająca procedurę adopcyjną ma swoje wyobrażenie o tym, jakie dziecko chciałaby przyjąć do swojego domu i serca. Lata doświadczeń pozwalają nam na wniosek, że wyobrażenia te są bardzo różne – od wyidealizowanych do bardzo realistycznych. Jako pracownicy ośrodków adopcyjnych z pełną odpowiedzialnością zawsze od samego początku budujemy świadomość przyszłych rodziców i opowiadamy o tym „skąd się biorą dzieci do adopcji”.

Z formalnego punktu widzenia do adopcji może zostać zgłoszone dziecko, którego sytuacja prawna pozwala na przysposobienie, czyli jego biologiczni rodzice nie mają władzy rodzicielskiej. Tak się dzieje w kilku sytuacjach:

  • pozbawienie władzy rodzicielskiej, co oznacza, że rodzice biologiczni w rażący sposób zaniedbywali swoje obowiązki rodzicielskie, nadużywali swojej władzy, krzywdząc dziecko i sąd orzekł, że dalsze jej sprawowanie może być zagrażające dla życia, zdrowia i rozwoju dziecka
  • wyrażenie zgody na przysposobienie bez wskazywania osoby przysposabiającej – tzw. zrzeczenie blankietowe – dotyczy to rodziców, którzy przed sądem oświadczają, że przekazują dziecko do adopcji, co jest jednoznaczne z rezygnacją z władzy rodzicielskiej i z kontaktów z dzieckiem. Oświadczenie takie może zostać złożone nie wcześniej niż po upływie 6 tygodni od urodzenia dziecka. Sytuacja ta dotyczy przede wszystkim noworodków pozostawionych po urodzeniu w szpitalu
  • nieznani rodzice – obecnie taka sytuacja zdarza się bardzo sporadycznie, dotyczy ona dzieci porzuconych lub pozostawionych w oknie życia. Jeśli nie można ustalić tożsamości dziecka i jego rodziców biologicznych, sąd nadaje dziecku nową tożsamość prawną i dla dziecka jest poszukiwana rodzina adopcyjna.
  • śmierć rodziców biologicznych – bardzo rzadko zdarza się, by do adopcji trafiały dzieci osierocone w sposób naturalny. Z reguły w sytuacjach tragedii rodzinnych związanych ze śmiercią rodziców dziecka, w otoczeniu znajdują się osoby, które są gotowe przejąć opiekę nad dzieckiem i stają się dla niego rodziną zastępczą.

Tak to wygląda z formalnego punktu widzenia, nie mniej by stworzyć pełny obraz dzieci trafiających do adopcji, warto zastanowić się nad powodami wyżej wymienionych rozwiązań prawnych, czyli nad tym z jakich środowisk i z jakimi doświadczeniami borykają się dzieci zgłaszane do ośrodka.

Moglibyśmy sporządzić długą listę przyczyn, powoływać się na przykłady, ale pewnie to i tak nie oddałoby ogromu problemów, których doświadczają maluchy w swoich naturalnych rodzinach, z których ostatecznie decyzją sądu są zabierane. Z pewnością najczęstszą tego przyczyną jest uzależnienie od alkoholu. Na to nakładają się inne trudności: przemoc (fizyczna, psychiczna, seksualna, zaniedbanie) bezrobocie, bezdomność, niezaradność życiowa, niewydolność wychowawcza, upośledzenie umysłowe, choroby psychiczne, konflikt z prawem. Można by wymieniać dalej te problemy dorosłych, których ofiarami są dzieci. Dysfunkcyjne środowisko – stąd właśnie pochodzą dzieci trafiające do pieczy zastępczej. Każde ze swoim bagażem trudnych, niejednokrotnie bardzo traumatycznych doświadczeń.

Czasem stykamy się ze stereotypowym przekonaniem, że dzieci zabierane są ze środowisk naturalnych ze względu na trudną sytuację materialną. To mit, który nie jest zgodny z prawdą – owszem często ubóstwo współistnieje z innymi wymienionymi wyżej powodami, ale nigdy nie jest jedyną przesłanką takich decyzji sądu. Niemniej zdarza się, że rodzice/samotna matka ze względu na brak stabilizacji finansowej, mieszkaniowej i osobistej podejmują sami decyzję o przekazaniu dziecka do adopcji i stosowne oświadczenie składają w sądzie.

Powodem, dla którego rodzice nie decydują się czasem na wychowanie dziecka bywa również jego bardzo poważna choroba, zdiagnozowana po urodzeniu, która uniemożliwi dziecku samodzielne funkcjonowanie w przyszłości.

Każde okoliczności skutkujące zgłoszeniem dziecka do przysposobienia są dramatyczne zarówno dla dzieci, jak i rodziców. Jako pracownicy ośrodków jesteśmy dalecy od osądzania środowisk naturalnych naszych dzieci. Wiemy, że jeśli rodzice dobrowolnie decydują się na przekazanie dziecka do adopcji, to kierują nimi bardzo ważne powody i wierzą, że ktoś inny da ich dzieciom dom i miłość, których oni nie mogą dać. Wiemy też, że jeśli rodzice pozbawiani są władzy rodzicielskiej, to najczęściej wynika to z głębiej zakorzenionych wzorców, braku możliwości i umiejętności dobrego wypełniania roli rodzica, własnych traumatycznych doświadczeń, które skutkują wadliwymi schematami budowania własnej rodziny.

Według przepisów każde dziecko, którego sytuacja prawna uzasadnia wszczęcie kwalifikacji do przysposobienia powinno zostać zgłoszone do ośrodka adopcyjnego. Mogą to uczynić zarówno konkretne osoby (rodzice dziecka, opiekun prawny, rodzic zastępczy) jak i instytucje działające w systemie wsparcia rodziny i pieczy zastępczej (sąd, organizator pieczy zastępczej, placówka instytucjonalna itp.) czy podmioty lecznicze.

Po zgłoszeniu dziecka do ośrodka pozyskujemy od właściwych instytucji oraz opiekunów szczegółowe informacje na temat sytuacji prawnej, rodzinnej, stanu zdrowia, rozwoju psychomotorycznego dziecka, a także dane dotyczące jego rodzeństwa i historii życia. Każdorazowo spotykamy się z dzieckiem, by bliżej przyjrzeć się jego funkcjonowaniu w różnych sferach. W zależności od wieku i rozwoju dziecka badamy jego stosunek do przysposobienia, oceniamy gotowość do nawiązania więzi emocjonalnych w nowej rodzinie i określamy jego specyficzne potrzeby w kontekście opieki, leczenia, terapii. Po skompletowaniu wszelkiej dokumentacji i sporządzeniu karty dziecka, następuje kwalifikacja do adopcji, która skutkuje wskazaniem rodziny adopcyjnej.