„Pieniądze? To nie problem – liczy się pomysł i zgrany zespół” – o finansowaniu 3. sektora z finansów publicznych

Działasz w fundacji lub stowarzyszeniu i chcesz realizować społeczne inicjatywy? Samorządy, ministerstwa i Unia Europejska oferują liczne programy, w ramach których organizacje pozarządowe mogą rozwijać swój potencjał, jednocześnie stając się ważnym partnerem samorządów w realizacji usług społecznych. Wystarczy dobry pomysł, rzetelny plan i zgrany zespół – a pieniądze znajdą się same.

Organizacje pozarządowe - NGO, czyli tzw. trzeci sektor, odgrywają ważną rolę w realizacji zadań publicznych – zarówno na poziomie lokalnym, jak i krajowym czy europejskim. Aby jednak móc skutecznie działać, potrzebują odpowiedniego zaplecza finansowego. Ważna jest współpraca wszystkich trzech sektorów – JST, biznesu          i organizacji pozarządowych. Na podstawie art. 5a ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, na jednostki samorządu terytorialnego, takie jak rada gminy, powiatu lub sejmik województwa nakłada się obowiązek uchwalania rocznych programów współpracy, ponadto samorządy mogą przyjmować programy wieloletnie, które są nieobligatoryjne. Ustawa przewiduje także jakie zapisy program powinien zawierać. W rocznym programie współpracy muszą się znaleźć między innymi: cel główny i cele szczegółowe, zasady współpracy, zakres przedmiotowy, formy współpracy oraz sposób realizacji programu.

Jednym z ważniejszych źródeł finansowania działań w programie są dotacje przyznawane przez jednostki samorządu terytorialnego na różnym szczeblu czy administrację rządową. Każdy z tych poziomów oferuje inne możliwości, wymagania i procedury, które organizacje muszą dobrze znać, by skutecznie aplikować o fundusze  i odpowiedzialnie je rozliczać. Wszystkie zasady muszą być opisane w ogłoszeniu konkursowym bądź regulaminie konkursu.

Najbardziej powszechnym źródłem wsparcia są dotacje samorządowe – przyznawane przez gminy, powiaty        i urzędy marszałkowskie w ramach „OKO”- otwartych konkursów ofert. Środki te są przeznaczone na realizację lokalnych zadań publicznych, takich jak edukacja, kultura, sport, pomoc społeczna czy ochrona środowiska. Konkursy ogłaszane są zazwyczaj na początku roku budżetowego, a organizacje muszą przygotować ofertę,    w której opiszą planowane działania, harmonogram, budżet oraz spodziewane rezultaty. Po pozytywnej ocenie formalnej i merytorycznej zawierana jest umowa, która określa warunki realizacji i rozliczenia zadania. Informację o ogłoszeniu otwartych konkursach ofert można znaleźć na stronach biuletynu informacji publicznych konkretnych instytucji, w systemach jak na przykład witkac.pl czy eNGO.org.pl

Niezależnie od źródła, każda dotacja jest przyznawana na realizację tzw. zadania publicznego. Oznacza to, że środki nie służą ogólnemu funkcjonowaniu organizacji, lecz konkretnym działaniom, jasno opisanym w ogłoszeniu konkursowym. Zadania powinny odpowiadać na potrzeby społeczne i wpisywać się w priorytety danego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi. Wszystko, co zostanie sfinansowane z dotacji, musi być zgodne z umową, harmonogramem i budżetem zaakceptowanym przez zleceniodawcę. Dotacje nie mogą być przeznaczone na działalność polityczną, gospodarczą czy statutową, jeśli nie jest ona bezpośrednio związana z projektem. Koszty muszą być: uzasadnione, proporcjonalne i odpowiednio udokumentowane fakturami, umowami i rachunkami.

Na poziomie centralnym organizacje mogą ubiegać się o dotacje z budżetu państwa, przyznawane przez ministerstwa lub inne instytucje rządowe. Tego rodzaju wsparcie kierowane jest często do podmiotów działających w skali ogólnopolskiej lub specjalizujących się w określonych obszarach – jak polityka społeczna, prawa człowieka, zdrowie, młodzież, seniorzy czy integracja cudzoziemców. W porównaniu z dotacjami samorządowymi, są to często większe środki, ale też bardziej szczegółowe wymagania i obowiązki sprawozdawcze.

Z kolei fundusze unijne to jedno z najbardziej wymagających, ale też najbogatszych źródeł finansowania. Programy takie jak Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego, regionalne programy operacyjne czy Erasmus+ umożliwiają realizację projektów o większym zasięgu – międzyregionalnym, międzynarodowym czy innowacyjnym. Wymagają jednak profesjonalnego przygotowania wniosku, doświadczenia projektowego, często też współpracy z partnerami i spełnienia dodatkowych wymogów – środowiskowych, równościowych, formalnych. Proces aplikowania, realizacji i rozliczania unijnych projektów jest znacznie bardziej złożony, ale daje organizacjom ogromną szansę na rozwój, profesjonalizację i budowę trwałych efektów społecznych.

Bardzo istotnym elementem jest również wkład własny, którego wniesienie często stanowi warunek otrzymania dofinansowania projektu. Może on przyjąć formę środków własnych finansowych bądź niefinansowych, lub wkładu rzeczowego, np. użyczenia lokalu czy sprzętu. Organizacje muszą zatem wykazać nie tylko gotowość do realizacji projektu, ale również zdolność do zaangażowania własnych zasobów lub pozyskania ich z innych źródeł. W przypadku funduszy unijnych, wkład własny to najczęściej 10–15% wartości projektu, ale dokładne wymagania różnią się w zależności od programu. Każda organizacja korzystająca z dotacji ma obowiązek prowadzenia wyodrębnionej ewidencji księgowej – tak, aby możliwe było jasne rozliczenie środków. W praktyce oznacza to konieczność posiadania odpowiedniego systemu księgowego, który pozwoli na przypisanie każdej faktury do konkretnej pozycji w budżecie. Po zakończeniu realizacji zadania NGO zobowiązana jest do złożenia sprawozdania – merytorycznego i finansowego – które podlega weryfikacji przez grantodawcę. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, możliwe jest żądanie zwrotu części lub całości dotacji.

Warto zadać sobie pytanie, czy „Trzeci Sektor” ma szansę na stabilne działanie dzięki zewnętrznym źródłom finansowania? Otóż tak. Możliwości pozyskiwania źródeł finansowania na działania jest wiele. Coraz częściej administracja publiczna oferuje możliwość zawierania umów wieloletnich – co pozwala organizacjom na planowanie działań w dłuższej perspektywie i budowanie stabilności. Takie rozwiązania są szczególnie istotne  w obszarach wymagających ciągłości, np. wsparcia osób w kryzysie bezdomności czy osób z niepełnosprawnościami. Umowy wieloletnie wiążą się jednak z koniecznością zachowania szczególnej staranności – zarówno w przygotowaniu oferty, jak i późniejszej realizacji i rozliczaniu zadań w kolejnych latach. W praktyce, skuteczne pozyskiwanie i rozliczanie dotacji wymagasię od organizacji nie tylko znajomości przepisów i procedur, ale też umiejętności planowania, zarządzania projektami i prowadzenia przejrzystej dokumentacji. Warto śledzić ogłoszenia konkursowe, korzystać z dostępnych szkoleń i poradników, a także budować współpracę z innymi organizacjami, co może ułatwić realizację większych, partnerskich projektów.

Dlatego dobrze przygotowana oferta, realistyczny budżet, odpowiedni zespół oraz rzetelne rozliczenie to podstawy, które decydują o sukcesie w pozyskiwaniu dotacji. Choć formalności bywają czasochłonne, to jednak odpowiedzialne i przejrzyste korzystanie z publicznych środków daje organizacjom szansę na realny wpływ społeczny i budowanie zaufania – zarówno w oczach instytucji, jak i społeczności, którym służą.

Jeśli poszukujecie ofert skierowanych do Was lub szukacie bardziej szczegółowych informacji – przydatne będą poniższe linki.

Konkursy dla 3. sektora

Fundusze Europejskie - źródła wsparcia

Oferty Narodowego Instytutu Wolności

__________________________________________________________________

Działanie realizowane jest w ramach projektu pt.: „Koordynacja polityki społecznej w Wielkopolsce”, finansowanego ze środków unijnych w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 oraz ze środków Samorządu Województwa Wielkopolskiego.

#FunduszeUE #FunduszeEuropejskie