„Przemoc seksualna - prawo w działaniu, wsparcie w praktyce”

Przemoc domowa, w tym przemoc seksualna wobec dzieci i osób dorosłych, to jedno z najtrudniejszych tematów z obszaru polityki społecznej. Ekspertki i eksperci oraz osoby reprezentujące instytucje polityki społecznej, służby mundurowe i organizacje pozarządowe wskazują na potrzebę zwiększania dostępności pomocy, budowania skutecznych form wsparcia, a przede wszystkim systemowych zmian w tym obszarze. Specjaliści podzielili się wiedzą podczas konferencji „Przemoc seksualna – prawo w działaniu, wsparcie w praktyce” w dn. 12 czerwca 2025 r., zorganizowanej przez Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Poznaniu.

Definicja przemocy domowej – nowelizacja ustawy z 2023 r.

W Polsce dokumentem, który znacząco aktualizuje i reguluje pod kątem prawnym przeciwdziałanie przemocy domowej jest Ustawa z dn. 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw. Dzięki nowelizacji w 2023 r. przede wszystkim została zmieniona terminologia — „przemoc w rodzinie” zastąpiono pojęciem „przemocy domowej”. W rezultacie został poszerzony krąg osób objętych ochroną, w tym niezamieszkujących ze sobą byłych partnerów czy ich bliskich. To kluczowa zmiana, która wpływa na zwiększenie świadomości społecznej na temat problemu przemocy domowej, a tym samym zwiększa poziom realnego wsparcia. Do osób doznających przemocy domowej dodano także dzieci będące świadkami przemocy pomiędzy dorosłymi.

Przemoc domowa może mieć formę jednorazowego lub powtarzającego się działania lub zaniechania, które narusza prawa i dobra osobiste osoby. Ustawa rozszerza definicję przemocy o formy wcześniej nieuwzględnione — przemoc ekonomiczną (np. ograniczanie dostępu do pieniędzy, pracy, samodzielności finansowej) oraz cyberprzemoc (działania naruszające prywatność lub wywołujące poczucie zagrożenia, również online). Zwiększono także rolę instytucji lokalnych i wprowadzono mechanizmy szybkiego izolowania osoby stosującej przemoc, by poprawić skuteczność ochrony. Wymienione zagadnienia to jedynie przykłady zaktualizowanych w ustawie treści.

Warto pamiętać, że przemoc domowa nie powinna się kojarzyć tylko z relacją mężczyzna-stosujący, kobieta doznająca. Przemoc może dotyczyć różnych grup i relacji, być stosowana wobec każdego bez względu na płeć, wiek, orientację psychoseksualną czy poziom sprawności.

Więcej na temat definicji zjawiska przemocy domowej

Przepisy uwzględnione w ustawie stosowane są także, gdy istnieje podejrzenia stosowania przemocy domowej. Celem zmian jest zwiększenie ochrony osób doznających przemocy (w tym dzieci) i zapewnienie kompleksowego wsparcia, zwiększenie skuteczności działań prewencyjnych i interwencyjnych oraz zintegrowanie działań lokalnych instytucji.

• Jak zgłosić występowanie przemocy domowej?

Przemoc fizyczna, seksualna i psychiczna oraz groźby przemocy są przestępstwem. Niestety zdarza się, że organy ścigania nie traktują zgłoszenia z należytą uwagą, niechętnie interweniują w sprawach rodzinnych czy zniechęcają kobiety do składania skarg[1].

Osoba, która doświadcza lub doświadczyła przemocy domowej, może zgłosić popełnienie przestępstwa ustnie na komisariacie policji (czy prokuraturze) lub listownie. Mogą to zrobić również osoby, które poproszono o pomoc, np. sąsiedzi, lekarz czy organizacja pozarządowa[2]. Nawet jeśli nie ma dowodów na powtarzalność przemocowych zachowań lub jeśli pobicie czy inny akt przemocy wydarzył się jednorazowo, należy to zgłosić.

Policja ma obowiązek wyjaśnić sprawę, a co się z tym wiąże – zbierać dowody. Osoba doświadczająca przemocy może wpływać na proces poprzez[3]:

• prowadzenie kalendarza incydentów i interwencji policji,
• fotografowanie śladów przemocy, zniszczeń przedmiotów czy mieszkania,
• nagrywanie wypowiedzi świadczących o przemocy – groźbach, znęcaniu,
• informowanie bliskich, rodzinę, znajomych czy sąsiadów o pojawiającej się przemocy.

Każdy rodzaj współpracy z służbami zwiększa szanse na to, że osoba stosująca przemoc domową zostanie ukarana. Jeśli osoba stosująca zastrasza, grozi, należy zgłosić to prokuratorowi – wówczas wystąpi on do sądu o areszt.

• Procedura Niebieskiej Karty

W 2023 r. zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów aktualizujące zasady stosowania procedury tzw. Niebieskiej Karty. Procedura jest związana z ustawą dotyczącą przeciwdziałania przemocy domowej. Niebieska Karta to dokument, poprzez który zgłasza się podejrzenie stosowania lub dokonanie przemocy domowej. Może go założyć m.in. funkcjonariusz policji, pracownik socjalny, oświaty, ochrony zdrowia oraz przedstawiciel gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych[4].

Powody rozpoczęcia procedury Niebieskiej Karty:

• przemoc fizyczna, np. pobicie,
• przemoc psychiczna, np. poniżanie, zastraszanie,
• przemoc seksualna, np. zmuszanie do niechcianego stosunku seksualnego,
• przemoc ekonomiczna, np. ograniczanie dostępu do pieniędzy, samodzielności finansowej.

Zakłada się ją poprzez wypełnienie dokumentu Niebieska Karta A, do którego wpisuje się[5]:

• czas i miejsce interwencji,
• dane osobowe uczestników zajścia, informacje o zachowaniu stron (np. stanie trzeźwości stron, agresywności sprawcy),
• informacje o obrażeniach,
• dane dotyczące świadków zdarzenia, dzieci obecnych w mieszkaniu,
• informacje o podjętych działaniach pomocowych (np. o oddanie dziecka pod opiekę krewnych, pouczeniu sprawcy).

Wypełnienie Niebieskiej Karty może się odbyć bez zgody osoby, która doświadczyła przemocy domowej. Po rozpoczęciu procedury, osoba pokrzywdzona otrzymuje Niebieską Kartę B, która zawiera najważniejsze informacje dotyczące wsparcia[6]:

• katalog przestępstw najczęściej popełnianych wobec osób najbliższych,
• katalog praw ofiar przemocy,
• aktualne telefony instytucji i organizacji pozarządowych świadczących pomoc,
• prawa, jakie przysługują osobie wzywającej policję.

Niezależnie od tego, przez którą instytucję została założona Niebieska Karta, procedurę prowadzi dzielnicowy. W tzw. teczce zagadnieniowej zbiera dokumenty potwierdzające czynności podejmowane przez policję[7]. Dzielnicowy powinien przynajmniej raz w miesiącu odwiedzić osobę, która doświadczyła przemocy domowej, by sprawdzić poziom bezpieczeństwa. Zebrana dokumentacja może ułatwić wszczęcie postępowania przygotowawczego z urzędu przez policję, bez składania zawiadomienia przez osobę pokrzywdzoną. Ta procedura zwiększa bezpieczeństwo osoby doznającej przemocy – osoba stosująca wie, że postępowanie zainicjował funkcjonariusz policji i nie ma powodu, by zastraszać czy wywierać presję na pokrzywdzonej osobie, żeby je wstrzymała.

Pracownik socjalny w ramach procedury Niebieskiej Karty diagnozuje sytuację osoby doznającej przemocy, udziela jej informacji o dostępnej pomocy oraz – jeśli to konieczne – organizuje wsparcie medyczne i schronienie. Dodatkowo bierze udział w opracowywaniu indywidualnego planu pomocy przez grupę diagnostyczno-pomocową i monitoruje sytuację domową poprzez wizyty. Może także prowadzić rozmowy z osobą stosującą przemoc, informując o konsekwencjach i możliwościach terapii oraz wzięcia udziału w programach dedykowanych osobom stosującym przemoc, np. korekcyjno-edukacyjnych.

Szczegółowy opis zakresu procedury Niebieskiej Karty

Procedura Niebieskiej Karty to ciągły proces opierający się m.in. na pracy grupy diagnostyczno-pomocowej. Zakończeniem działań jest stwierdzenie zrealizowania planu pomocy, brak objawów przemocy domowej lub brak potwierdzenia występowania przemocy. Nie oznacza to jednak, że osoba, która doświadczyła przemocy, nie będzie mogła po zamknięciu procedury, zgłosić się ponownie po pomoc. Możliwe jest ponowne założenie Niebieskiej Karty.

Więcej informacji na temat Niebieskiej Karty i możliwości wsparcia – Niebieska Linia

Dyrektywa PE i Rady UE w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej

W czerwcu 2024 r. weszły w życie regulacje UE, które zobowiązują państwa członkowskie do kompleksowego wsparcia osób doświadczających przemocy, w tym przemocy wobec kobiet.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1385 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej

Przykłady przepisów znajdujących się w dyrektywie:

• art. 5 – Udostępnianie bez zgody treści intymnych lub zmanipulowanych

Przestępstwem jest:

• udostępnianie oraz wytwarzanie materiałów przedstawiających czynności o charakterze seksualnym, a także intymne części ciała osoby bez zgody tej osoby;
• manipulowanie materiałami, w tym generowanie ich za pomocą AI, sugerującymi czynność seksualną konkretnej osoby;
• grożenie udostępnieniem wymienionych materiałów.

• art. 11 – Okoliczności obciążające

Okolicznościami dodatkowo obciążającymi są przestępstwa:

• przeciw dziecku;
• popełnione w obecności dziecka;
• przeciw byłemu lub obecnemu partnerowi/ małżonkowi;
• popełnione przez członka rodziny lub osobę wspólnie zamieszkującą;
• celem przestępstwa było ukaranie osoby za jej orientację seksualną, płeć, kolor skóry, religię, pochodzenie społeczne czy przekonania polityczne.

• art. 16 – Indywidualna ocena służąca ustaleniu potrzeb ofiar w zakresie ochrony

Działań pomocowe powinny opierać się na jak najszybszym dokonaniu indywidualnej oceny służącej określeniu potrzeb osoby pokrzywdzonej.

• art. 26 – Wsparcie specjalistyczne dla ofiar przemocy seksualnej

Państwa członkowskie zobowiązują się do tworzenia i funkcjonowania centrów interwencji kryzysowej i/lub ośrodków wsparcia dla ofiar przemocy seksualnej.

Takie miejsca to szansa na:

• sprawne uzyskanie wsparcia psychologicznego,
• bezpieczne udokumentowanie materiału dowodowego,
• dokonanie obdukcji lekarskiej,
• pokierowanie do odpowiednich jednostek.

Centra i ośrodki powinny być prowadzone nieodpłatne, dostępne każdego dnia tygodnia i pod kątem rozmieszczenia geograficznego.

• art. 35 – Szczególne środki służące zapobieganiu zgwałceniom i wspieraniu zasadniczej roli zgody w relacjach seksualnych

Prowadzenie przez państwa członkowskie kampanii społecznych i rozpowszechnianie materiałów edukacyjnych podnoszących świadomość w obszarze:

• wspierania zmian we wzorcach zachowań wynikających z m.in. zakorzenionych nierównych stosunków władzy pomiędzy płciami czy opartych na stereotypach, w szczególności w kontekście relacji seksualnych,
• propagowania świadomej i dobrowolnej zgody jako podstawy relacji seksualnych.
  
  
• art. 44 – Gromadzenie i analiza danych

Konkretne określenie, gromadzenie i opracowywanie danych, w tym także tworzenie i rozpowszechniania statystyk, dotyczących przemocy wobec kobiet lub przemocy domowej.

Analiza m.in. danych:

• rocznej liczby zgłoszonych przestępstw przemocy wobec kobiet i przemocy domowej;
• rocznej liczby wyroków skazujących za takie przestępstwa;
• liczby ofiar, które zmarły w wyniku przemocy wobec kobiet lub przemocy domowej;
• liczby schronisk i liczby miejsc w schroniskach;
• liczby połączeń z krajowymi telefonami zaufania.

Dzięki statystykom powinna być możliwa ocena skali zjawiska przemocy domowej i przemocy seksualnej oraz tendencji w tym obszarze.

Przemoc seksualna oraz zmiana definicji zgwałcenia – polskie regulacje prawne

Przemocą seksualną jest każdy rodzaj zachowania, który skutkuje niechcianym kontaktem w sferze seksualnej[8]. Celem osoby stosującej przemoc seksualną jest poniżenie drugiej osoby i pozbycie jej godności.

Przykładami aktów przemocy seksualnej mogą być m.in.[9]:

• gwałt,
• zmuszanie do czynności seksualnych, w tym przyglądanie się im,
• stosowanie w poniżający sposób określeń o charakterze seksualnym,
• publikowanie bez zgody intymnych nagrań lub zdjęć drugiej osoby (również fałszywych obrazów sugerujących, że to druga osoba),
• zmuszanie do korzystania z treści seksualnych lub pornograficznych.

Przemoc seksualna może prowadzić do skutków fizycznych, psychicznych oraz emocjonalnych. Osoba, która doświadczyła tego rodzaju przemocy, może przeżywać szok, zażenowanie, wstyd oraz poczucie winy – mimo że pełna odpowiedzialność za akt przemocy spoczywa wyłącznie na sprawcy. Naturalnym jest też uczucie lęku i niepokoju czy skłonność do ciągłego powracania myślami do traumatycznego wydarzenia. W takich okolicznościach okazuje się niezbędne wsparcie psychologiczne.

Przemoc może dotknąć każdego – bez względu na płeć, wiek, orientację psychoseksualną, wyznanie, sytuację życiową czy relacje z osobą stosującą przemoc. Jednak w świadomości społecznej wciąż pojawia się wiele przekonań na temat przemocy seksualnej i ról płciowych, np. przypisywanie odpowiedzialności za zdarzenie osobie pokrzywdzonej, konieczności podporządkowania się kobiety w związku wobec mężczyzny, zezwolenie na przemoc fizyczną wobec dzieci (tzw. „klapsy”, które w świadomości społecznej często nie są uznawane za przemoc, choć nią są) .

Fundacja Feminoteka przygotowała materiał wideo, w którym zostały omówione i obalone najbardziej popularne mity na temat przemocy seksualnej: Fakty i mity na temat przemocy seksualnej – Fundacja Feminoteka

• Zmiana definicji zgwałcenia w polskim prawie

W 2024 r. w Polsce została przyjęta Ustawa z dnia 28 czerwca 2024 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, która wprowadziła zmianę definicji zgwałcenia, a tym samym spowodowała dyskusje w polskim społeczeństwie na temat aktów przemocy seksualnej i odpowiedzialności za te traumatyczne przeżycia. W nowelizacji został poszerzony aspekt braku zgody na czynność seksualną. W definicję braku zgody wpisuje się[10]:

• brak wyrażonego sprzeciwu,
• ze względu na swój stan (np. zdrowia psychicznego czy stanu trzeźwości) osoba pokrzywdzona nie może wyrazić dobrowolnej i/lub świadomej zgody,
• osoba wyraziła zgodę, jednak zgoda została wymuszona przez czynniki zewnętrzne (np. groźby, szantaż czy paraliż będący reakcją na traumatyczną sytuację).

Kara pozbawienia wolności dla sprawcy gwałtu to od 2 do 15 lat. Z czego kara 2 lat pozbawienia wolności nie może zostać orzeczona w zawieszeniu – celem tej decyzji jest izolacja sprawcy od osoby pokrzywdzonej i kolejnych potencjalnych ofiar. Natomiast kara za doprowadzenie do innych aktów przemocy seksualnej to od 6 miesięcy do 8 lat[11].

Dzięki wprowadzeniu zmiany w prawie, osoba, która doświadczyła gwałtu, może mieć pewność, że jej zgłoszenie zostanie przyjęte i w rezultacie zostanie wszczęte postępowanie karne.

• Przemoc seksualna wobec dzieci

Z danych UNICEF z 2024 r. wynika, że jedna na osiem dziewcząt i kobiet na świecie doświadczyła gwałtu lub napaści na tle seksualnym przed ukończeniem 18. roku życia. Jedna na pięć spotkała się z werbalnymi lub internetowymi formami przemocy seksualnej[12]. Doznawać przemocy seksualnej mogą dzieci każdej płci.

Jako przemoc seksualną wobec dziecka/ wykorzystywanie seksualne dzieci rozumie się angażowanie go przez dorosłego w czynność seksualną[13]. Wykorzystywanie może odbywać się dotykowo lub bezdotykowo. Nie wolno obarczać winą za akt przemocy dziecka. A niestety zdarza się, że zeznania dziecka i dorosłego, gdy przemoc zostanie zgłoszona, nie są traktowane równoważnie.

Badacze zwracają uwagę na czynniki zwiększające ryzyko wykorzystywania seksualnego dzieci – czynniki mogą dotyczyć samego dziecka, ale i być związane z jego otoczeniem[14].

Czynnikami ryzyka związanymi z dzieckiem są m.in.:

• płeć dziecka,
• wiek dziecka (im dziecko młodsze, tym rzadziej dzieli się traumatycznym doświadczeniem z bliską osobą),
• poziom niepełnosprawności.

Czynniki ryzyka związane z rodziną, najbliższym otoczeniem dziecka to m.in.:

• atmosfera rodzinna (np. rozwód rodziców, konflikty w rodzinie, brak poczucia oparcia w relacji z rodzicami),
• nieobecność jednego z rodziców (zmniejsza się liczba osób, które mogą być realnym wsparciem i zauważyć, że samopoczucie dziecka uległo zmianie),
• trauma w historii rodziców dziecka (np. jeśli matka była ofiarą wykorzystywania seksualnego w dzieciństwie, prawdopodobieństwo tego, że dziecko też nią będzie rośnie),
• różnice kulturowe.

Wykorzystywanie seksualne w dzieciństwie ma wpływ na rozwój emocjonalny, społeczny i seksualny osoby. Dzieci, które doświadczyły przemocy seksualnej, są bardziej narażone na ponowne wykorzystywanie. Mogą również odczuwać skutki przemocy w dorosłym życiu – problemy związane ze zdrowiem psychicznym, izolacją społeczną. Sposobem na poradzenie sobie z traumatycznym doświadczeniem może być nadużywanie substancji psychoaktywnych[15].

W celu zmniejszenia skali wykorzystywania seksualnego dzieci i skutecznego zwalczania tego zjawiska należy[16]:

• wpływać na zmianę funkcjonujących norm społecznych i kulturowych, które pozwalają na przemoc seksualną wobec dzieci;
• edukować dzieci poprzez przekazywanie dostosowanych do wieku informacji, które pozwolą skutecznie rozpoznawać i zgłaszać przejawy wykorzystywania;
• wzmacniać umiejętność asertywności i stawiania granic;
• prowadzić kampanie edukacyjne skierowane do dorosłych, dzięki którym zostanie podniesiona świadomość społeczna na temat bezpieczeństwa dzieci;
• zapewniać osobom pokrzywdzonym dostęp do wsparcia;
• wzmacniać wsparcie instytucjonalne, tj. wprowadzać przepisy i regulacje, które ochronią dzieci przed różnymi formami przemocy;
• gromadzić i analizować dane, by oceniać skalę przemocy, szukać odpowiednich sposobów reagowania oraz nie dopuszczać do ponownych aktów przemocy dokonywanych przez tą samą osobę.

Wsparcie dla osób, w tym dzieci, po doświadczeniu przemocy seksualnej

„Jak pomagać, by nie krzywdzić osób po doświadczeniu przemocy seksualnej w tym gwałtu” to poradnik Fundacji Feminoteka, którego celem jest edukacja oraz zwiększenie świadomości wśród osób, które ze względu na charakter swojej pracy powinny posiadać wiedzę na temat wsparcia osób doświadczających przemocy seksualnej - instytucji pomocowych, przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości, placówek medycznych, policji, organizacji udzielających wsparcia pokrzywdzonym. Materiał stanowi także wartościowe informacje dla rodzin i bliskich osób pokrzywdzonych.

Osoby autorskie zwracają uwagę na fakt, że aby pomagać osobom po doświadczeniu przemocy seksualnej i gwałtu, powinniśmy:

• mieć świadomość występowania zjawiska przemocy seksualnej, w tym gwałtu,
• znać mity na temat tej formy przemocy i ich nie powielać,
• wiedzieć, jak bardzo mity i przekonania potrafią być krzywdzące dla osoby, która szuka wsparcia,
• znać procedury i aspekty prawne, które powinny zostać podjęte w takiej sytuacji,
• być wspierającym wobec osoby, która zwróciła się do nas po pomoc,
• stale pogłębiać wiedzę na temat przejawów przemocy oraz dzielić się nią z otoczeniem.

Oprócz edukowania, organizacje pozarządowe zajmujące się przeciwdziałaniem przemocy, prowadzą realne działania wspierające. Przykładem takiego miejsca jest poznańska Fundacja Czas Kobiet. Przy wsparciu finansowym Miasta Poznania, Fundacja realizuje projekty, których celem jest bezpłatne, kompleksowe i specjalistyczne wsparcie kobietom doświadczającym różnych form przemocy, w tym fizycznej, psychicznej, seksualnej, ekonomicznej, cyberprzemocy. W ramach działań kobiety mogą skorzystać ze wsparcia pierwszego kontaktu, w postaci m.in. dyżuru interwencyjnego, konsultacji psychologicznych, prawnych oraz dołączyć do grupy wsparcia. W ramach projektu „STOP przemocy” realizowane jest również wsparcie dla zespołu pomocowego poprzez superwizje.

Ponadto Samorząd Województwa Wielkopolskiego wspiera organizacje pozarządowe, które realizują zadania z obszaru przeciwdziałania przemocy domowej w Wielkopolsce, przekazując w ramach otwartego konkursu ofert w 2025 roku 650 000,00 zł.

• Ośrodki wsparcia prowadzone przez NGO

„Femka” – punkt pomocy dla kobiet po doświadczeniu gwałtu

Fundacja Feminoteka utworzyła pierwszy w Polsce punkt kompleksowej pomocy dla kobiet po gwałcie. Wsparcie udzielane jest w tym miejscu bezpłatnie. Punkt funkcjonuje w Warszawie, ale z oferowanego wsparcia mogą korzystać osoby z całego kraju. Wsparcie jest kierowane do kobiet po 18 roku życia, które doświadczyły przemocy, w szczególności seksualnej, obecnie lub w przeszłości. Wsparcie organizowane jest nie tylko w języku polskim!

Fundacja zapewnia m.in.:

• pomoc psychologiczną, terapeutyczną, prawną, medyczną,
• zrozumienie i poufność (adres „Femki” nie jest ujawniony publicznie),
• bezpieczną przestrzeń.

Wsparcie można uzyskać, poprzez bezpośredni kontakt z ekspertkami reprezentującymi punkt - tel.: 888 883 388, od poniedziałku do piątku w godzinach 11:00 – 19:00.

Ośrodki wsparcia prowadzone przez Centrum Praw Kobiet

Centrum Praw Kobiet jest organizacją pozarządową, której głównym celem jest przeciwdziałanie przemocy i dyskryminacji kobiet, zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym. Fundacja działa w sześciu miastach w Polsce - Warszawie, Gdańsku, Krakowie, Łodzi, Poznaniu i Wrocławiu. CPK publikuje materiały edukacyjne oraz prowadzi szkolenia zwiększające wiedzę na temat przeciwdziałania przemocy. Ponadto realizuje działania wspierające, m.in. pomoc prawną, telefoniczną i psychologiczną, a także prowadzi ośrodki wsparcia w Warszawie oraz Krakowie.

Specjalistyczny Ośrodek Wsparcia dla Osób Doznających Przemocy Domowej w Warszawie i Krakowski Ośrodek Siostrzeństwa w Krakowie to miejsca, w których kobiety doznające przemocy mogą znaleźć bezpieczne schronienie. Do Ośrodków mogą zgłaszać się kobiety również spoza Warszawy i Krakowa.

Centrum Pomocy Dzieciom Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę

Centrum pomocy prowadzone jest przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę. W tym miejscu wsparcie mogą otrzymać dzieci, które doświadczyły przemocy, oraz ich niekrzywdzący opiekunowie. Obecnie Centra funkcjonują w 11 miastach w Polsce, w tym w Poznaniu przy ul. Sielskiej 8.

Kontakt do każdego Centrum

Podobnie jak w przypadku „Femki” osoby pokrzywdzone otrzymają w CPD kompleksowe wsparcie psychologiczne, medyczne oraz opiekunom zostaną przedstawione informacje na temat dalszych kroków działania – procedur mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa.

• Telefony zaufania

Wsparcie można otrzymać również telefonicznie, dzwoniąc do organizacji prowadzących tzw. „telefony zaufania”. Rozmowy prowadzą osoby eksperckie, które przekażą informacje na temat możliwego wsparcia oraz zapewnią dyskrecję. Często pomoc można uzyskać przez całą dobę, niezależnie od dnia.

Przykładowe telefony zaufania to:

• Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę – Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży
• Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia”
• Dyżur telefoniczny Fundacji Czas Kobiet
• Całodobowe wsparcie „Kobiety Kobietom Telefoniczne Wsparcie Prawne Telefon STOP” – Centrum Praw Kobiet (w miastach: Warszawa, Gdańsk, Kraków, Łódź, Poznań, Wrocław)
• Anonimowy, bezpieczny, bezpłatny telefon zaufania Fundacji SEXEDPL

Działania profilaktyczne i edukacja

Skuteczne przeciwdziałanie przemocy wymaga nie tylko interwencji w sytuacjach kryzysowych, lecz także systematycznego prowadzenia działań profilaktycznych i edukacyjnych. Kluczową rolę w tym obszarze odgrywają organizacje pozarządowe, które realizują projekty wspierające rozwój świadomości społecznej i budowanie bezpiecznego otoczenia.

Również coraz więcej szkół podejmuje inicjatywy z zakresu profilaktyki przemocy. Uczniowie biorą udział w zajęciach poświęconych działaniom antyprzemocowym, wzmocnianiu kompetencji asertywności, rozwijaniu umiejętności komunikacyjnych, rozpoznawaniu sygnałów zagrożenia oraz edukacji seksualnej, która pełni ważną rolę w kształtowaniu postaw opartych na szacunku i odpowiedzialności.

• Kampanie społeczne organizacji pozarządowych

Mimo że organizacje pozarządowe starają się zwiększać świadomość społeczeństwa na temat przemocy seksualnej, wciąż brakuje edukacji na odpowiednim poziomie. Wiedza na temat tego, czym jest przemoc seksualna, gwałt, informacje, gdzie szukać pomocy, jak wygląda wsparcie prawne i psychologiczne to obszary, które wciąż wymagają popularyzowania. Próby informowania o tak trudnym temacie w przestrzeni publicznej, głównie mediach społecznościowych, podjęły m.in. Fundacje Feminoteka, SEXEDPL oraz Centrum Praw Kobiet.

Przykłady:

• „Bolt, Feminoteka i warszawskie bary łączą siły na rzecz bezpieczeństwa”
• „Nie obwiniaj! Wspieraj” – Fundacja Feminoteka
• „Ona temu winna?” – kampania Centrum Praw Kobiet
• „STOP cyberprzemocy wobec kobiet” - Fundacja Czas Kobiet
• Kampanie społeczne Fundacji SEXEDPL
  
  
• Aplikacje o charakterze wspierającym

Organizacje pozarządowe zajmujące się przeciwdziałaniem przemocy seksualnej poszukują skutecznych i zróżnicowanych form wsparcia, które pozwolą zwiększyć bezpieczeństwo zarówno osób doświadczających przemocy, jak i tych, które są na nią narażone. Różnorodność dostępnych narzędzi zwiększa szansę, że osoby potrzebujące zdecydują się sięgnąć po pomoc. Jedną z takich form są aplikacje mobilne, których celem jest wspieranie kobiet i podnoszenie ich poczucia bezpieczeństwa.

Przykładem takiej aplikacji jest Safe YOU Fundacji Feminoteka. Jest to bezpłatna aplikacja mobilna, której celem jest zwiększenie wiedzy na temat możliwego wsparcia kobiet, które doświadczyły przemocy seksualnej. W ramach jej funkcji można:

• ustawić kontakty zaufane, do których po wciśnięciu przycisku SOS zostanie wysłany alert o zagrożeniu razem z danymi o lokalizacji;
• automatyczne nagrywać dźwięk po naciśnięciu przycisku SOS;
• poznać mapę miejsc pomocowych;
• uczestniczyć w dyskusjach pod artykułami pomocowymi i edukacyjnymi;
• skontaktować się z ekspertką z Feminoteki;
• ukryć aplikację w celu zapewnienia bezpieczeństwa (podwójny PIN, zmiana ikony na pulpicie).

Aplikacja funkcjonuje również w innych krajach m.in. w Gruzji i Rumunii. Projekt jest wspierany przez organizacje UNFPA, UNICEF oraz Departament Stanu USA i Unię Europejską.

HomeGirl to aplikacja zaproponowana przez Fundację SEXEDPL. Przyczyną powstania aplikacji były wyniki badania „Imprezowa Mapa Polski” przygotowanego przez agencję Y&Lovers, na zlecenie Fundacji SEXEDPL i Uber Polska. Badanie dotyczyło poczucia bezpieczeństwa kobiet wracających do domu nocą. Aplikacja umożliwia bezpieczne połączenia głosowe oraz czat z innymi użytkowniczkami, ale także zgłoszenia niebezpiecznych miejsc oraz funkcję SOS. Aplikacja dba również o prywatność – rozmowy nie są zapisywane. Za projekt aplikacji odpowiadają Fundacja SEXEDPL, fundacja IT Girls i agencja Brain.

Każda osoba funkcjonująca w społeczeństwie ma wpływ na zwiększanie świadomości społecznej na temat przemocy domowej i seksualnej (które często są ze sobą powiązane). Działania profilaktyczne w tym zakresie mogą obejmować m.in. dzielenie się materiałami edukacyjnymi, które pomagają obalać mity i przekonania dotyczące tych trudnych zagadnień oraz wzmacnianie dobrostanu i podmiotowości osób i grup narażonych na przemoc.

Szczególna odpowiedzialność spoczywa na przedstawicielach służb oraz instytucji polityki społecznej, którzy nie tylko powinni popularyzować aktualną wiedzę, ale przede wszystkim stanowić realne, instytucjonalne wsparcie dla osób doświadczających przemocy. Obejmuje to przekazywanie informacji o dostępnej pomocy, obowiązujących procedurach prawnych oraz miejscach, w których można uzyskać wsparcie i zadbać o własne bezpieczeństwo.

Co równie istotne, służby i pracownicy socjalni nie powinni bagatelizować żadnych sygnałów mogących świadczyć o doświadczeniu przemocy. To właśnie instytucje dysponują narzędziami pozwalającymi skutecznie pomagać i – w razie potrzeby – izolować osobę stosującą przemoc od osoby pokrzywdzonej.

[1] „Poznaj swoje prawa, jeśli doznajesz przemocy domowej” - ulotka Centrum Praw Kobiet, Warszawa 2019, s. 7.

[2] „Masz prawo – przemoc domowa” – ulotka Centrum Praw Kobiet.

[3] Ibidem.

[4] „Poznaj swoje prawa, jeśli doznajesz przemocy domowej” op.cit., s. 23.

[5] Ibidem, s. 23.

[6] Ibidem, s. 23.

[7] Ibidem, s. 24.

[8] „Przemoc seksualna”, Baza wiedzy, Centrum Praw Kobiet, [dostęp: 27.06.2025].

[9] Ibidem.

[10] „Zmiana definicji zgwałcenia mieści się w sferze swobody ustawodawcy. Opinia RPO dla Senatu”, Biuletyn Informacji Publicznej RPO, [dostęp: 27.06.2025].

[11] „Danuta Wawrowska: Zmiana definicji gwałtu to nie wszystko, potrzebna edukacja i szkolenia” – wywiad, Prawo.pl, [dostęp: 27.06.2025].

[12] „Ponad 370 milionów dziewcząt i kobiet na świecie doświadczyło przemocy seksualnej w dzieciństwie”, UNICEF, [dostęp: 30.06.2025].

[13] Na podstawie prezentacji z wykładu prof. dr hab. Marii Beisert pn.: „Wykorzystanie seksualne dziecka. Nowe perspektywy” podczas konferencji „Przemoc seksualna - prawo w działaniu, wsparcie w praktyce” ROPS w Poznaniu, 12.06.2025 r.

[14] Ibidem.

[15] „Ponad 370 milionów dziewcząt i kobiet na świecie doświadczyło przemocy seksualnej w dzieciństwie” op.cit.

[16] Ibidem.

____________________________________________________________________

Działanie realizowane jest w ramach projektu pt.: „Koordynacja polityki społecznej w Wielkopolsce”, finansowanego ze środków unijnych w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 oraz ze środków Samorządu Województwa Wielkopolskiego.

#FunduszeUE #FunduszeEuropejskie